Moderneiddio Meddygaeth: Cynlluniau Ysbytai yn Sir Fynwy

Mae casgliad Archifau Gwent o gynlluniau ysbytai o’r ugeinfed ganrif yn dangos sut y datblygodd a newidiodd syniadau ynglŷn â darpariaeth gofal iechyd dros ddeugain mlynedd gyntaf y GIG. Pan ffurfiwyd y gwasanaeth yn 1948, etifeddodd y GIG yn Sir Fynwy amrywiaeth eang o adeiladau ysbytai gan gynnwys nifer o ysbytai bach yn y cymoedd, Ysbytai Cyffredinol fel Ysbyty Brenhinol Gwent, ysbytai meddwl mawr fel Sant Cadog yng Nghaerllion, ysbytai heintiau fel Ysbyty Allt-yr-yn yng Nghasnewydd, hen blastai fel Nevill Hall, a chyn ysbytai tlotai fel Sant Iago yn Nhredegar a Sant Gwynllyw yng Nghasnewydd.

IMG_8574 copy

Archifau Gwent: Mae’r cynllun hwn o ddechrau’r ugeinfed ganrif o Wyrcws Casnewydd yn dangos yr adeiladau helaeth o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg a ddyluniwyd ar gyfer cannoedd o bobl, a ddaeth i ddwylo’r GIG fel Ysbyty Sant Gwynllyw ym 1948.

Mae hanes y cymdeithasau cymorth meddygol yn y cymoedd yn golygu bod gan Sir Fynwy fwy o ysbytai cymunedol ym 1948. Un enghraifft yw Ysbyty’r Blaenau a’r Ardal, a oedd wedi agor ym 1910 ar ôl tanysgrifiadau o ddwy geiniog yn y bunt gan weithwyr y glofeydd i ddarparu ar gyfer damweiniau diwydiannol, ond cafodd yr adeilad ei ymestyn yn fuan ym 1915-15 i dderbyn merched a phlant.

IMG_8572 copy

Archifau Gwent: Cynllun Ysbyty’r Blaenau a’r Ardal, 1974.

Roedd gan y GIG newydd ym 1948 weledigaeth ddelfrydol i ddarparu ysbytai modern newydd sbon. Fodd bynnag, ni ddechreuwyd adeiladu ysbytai ar raddfa fawr tan y 1960au o dan Raglen Adeiladu Ysbytai’r llywodraeth. Yn Sir Fynwy, adeiladwyd y prif ysbytai newydd ar dir Plasty Nevill Hall ac ailddatblygwyd Ysbyty Brenhinol Gwent. Y cynllun oedd i’r ysbytai cyffredinol dosbarth hyn gyfuno ysbytai ac adrannau arbenigol ar un safle, ac i ysbytai llai colli gwasanaethau neu gau. Fe wnaeth syniadau ôl-ryfel ar foderniaeth, ymarferoldeb a’r defnydd o flociau uchel ddylanwadu’n helaeth ar y penseiri.

IMG_8573 copy

Archifau Gwent: Mae’r cynllun hwn o 1962 gan y penseiri, Sir Percy Thomas and Son, ar gyfer Ysbyty Nevill Hall yn dangos yr amlinelliad a fwriadwyd ar gyfer yr ysbyty newydd o gwmpas y plasty gwreiddiol. Mae gan yr archif nifer fawr o’r cynlluniau gwreiddiol ar gyfer Nevill Hall, a adeiladwyd mewn dau gam o 1964-1974.

 

IMG_8570 copy

IMG_8569 copy

Archifau Gwent: Mae’r adrannau arbenigol yn cynnwys y cynlluniau yma o 1963 ar gyfer adran Ffisiotherapi a Therapi Galwedigaethol gyda phwll hydrotherapi, ac adran ddamweiniau helaeth.

Agorwyd yr ysbyty’n swyddogol yn 1970. Adeiladwyd cyfleusterau addysgu ar gyfer nyrsys mewn ysgolion hyfforddi a darparwyd addysg bellach i feddygon trwy ganolfannau meddygol ôl-raddedig.

IMG_8571 copy

Archifau Gwent: Mae’r cynllun hwn ym 1963 ar gyfer ‘Cartref i Nyrsys sydd heb hyfforddi’ yn Nevill Hall yn dangos y cyfleusterau a ddarparwyd, fel ystafell gerdd ac ystafell deledu.

Mae’r cynlluniau hefyd yn adlewyrchu tueddiadau mewn meddygaeth. Yn y 1970au, daeth meddygaeth geriatrig yn flaenoriaeth ac adeiladwyd adrannau newydd yn Ysbytai Nevill Hall, Blaenau a’r Ardal ac Abertyleri. Mae cynlluniau yn y casgliad i adeiladu Canolfannau Iechyd GIG lleol yn y 1970au a’r 1980au.

Mae’r casgliad hwn yn dangos i ni sut y cafodd y ddarpariaeth feddygol yng Ngwent ei thrawsnewid a’i moderneiddio o dan y GIG.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s